په ۱۳۸۶ کال کې دافغانستان کړنې او لاس ته راوړنې

   

فهرست

۱- وزارت معارف

۲- داقتصاد وزارت

۳- وزارت دفاع ملی 

۴- د بهرنیو چارو وزارت

۵-  وزارت امور داخله

۶-  د کانو وزارت

۷- وزارت احیا و انکشاف دهات

۸- د افغانستان بانک

۹- ادارۀ مسقل ارگانهای محلی

۱۰-  د ښاری پراختیا وزارت

۱۱-  وزارت عدلیه

۱۲-  د لوړو زده کړو  وزارت

۱۳-  د لوړو زده کړو  وزارت

۱۴-  د مالیې وزارت

۱۵-  وزارت تجارت و صنایع

۱۶- د ښځو چارو وزارت

۱۷- وزارت ترانسپورت وهوانوردی

۱۸-  دكوچيانود چارو دسمون د لوی اومستقل رياست

۱۹-  اداره ملی حفاظت محیط زیست

۲۰- دکرني او مالداري وزارت

۲۱- کمیسیون مستقل اصلاحات اداری وخدمات ملکی

۲۲-  د مخابراتو او معلوماتي تكنالوژى وزارت

۲۳-  وزارت مبارزه علیه مواد مخدر

۲۴- لوی څارنوالی

۲۵- مرکزي احصایه

۲۶- وزارت امور شهدا، معلولین، کار و امور اجتماعی

۲۷-  اداره عمومی جیودیزی و کارتوگرافی

۲۸- وزارت امورسرحدات، اقوام وقبائیل

۲۹- وزارت صحت عامه

۳۰- وزارت حج و اوقاف

۳۱- کمیته ملی المپیک

خواننده عزیز! با آنکه تروریزم و دهشت افگنی در سال ۱۳۸۶ نیز یکی از مشکلات عمده در راستای بازسازی و انکشاف افغانستان بود، اما تلاش ها برای رسیدن به یک افغانستان مرفه و آباد ادامه یافت و سال ۱۳۸۶نیز مانند سال های دیگر یک سال پر دستاورد برای ملت زجر دیده کشور ما بود.

آنچه در زیر می خوانید کارکرد های و دستاورد های افغانستان در سال ۱۳۸۶ است امید مورد توجه تان قرار گیرد و در کار ها روزمره شما ماخذ خوبی باشد.

 

وزارت معارف

 

با وجود وحشيانه ترين حملات دشمنان دين و وطن ما بر معارف و شهادت ۱۴۰ تن شاگرد و معلم معصوم ما طی سال گذشته و حریق  ۸۴ مكتب و مدرسه ديني، نظام معارف كشور به فضل و كرم خداوند(ج) و همت بلند مردم به پيشرفت هاي قابل ملاحظه يي دست يافته است. 

بمنظور آگاهي از پيشرفتهاي وزارت معارف در بخشهاي مختلف در سال ۱۳۸۶ گزارش ذيل ارائه مي گردد

برنامه تعليمات عمومي:

در سال ۱۳۸۶ به تعداد ۸۰۰ هزار شاگرد جديد كه ۴۰ فيصد آنرا دختران تشكيل ميدهد، به مكتبهاي مربوط وزارت معارف در سراسر كشور جذب شده اند. با جذب اين شاگردان جديد، تعداد عمومي شاگردان تمام دوره هاي مكتبهای سراسر كشور به 5.7 مليون رسيده که ازآن جمله ۳۵ فيصد را دختران تشکيل مي دهند. در اين سال، 412 باب مكتب جديد براي اولاد محروم كشور بشمول اولاد كوچي و پاميري تاسيس گرديده است. در اين سال مجموعاً، 69 هزار شاگرد كه 25 فيصد آنرا دختران تشكيل ميدهند، از ليسه هاي كشور موفقانه فارغ شده اند. ما افتخار داريم كه در اين سال از مكتبهاي سراسر كشور بلند ترين رقم شاگردان در تاريخ کشور فارغ التحصيل شده اند.

براي تنظيم و انکشاف مكتبهاي خصوصي، مقررۀ موسسه هاي تعليمي خصوصي کشور ساخته شده است. تعداد مجموعي مكتبهای خصوصي در کشور که عملاً فعاليت دارد به 208 مكتب در 22 ولايت (شهر کابل، بلخ، جوزجان، دايکندي، سمنگان، هرات، غزني، فارياب، کندز، لغمان، لوگر، نيمروز، هلمند، بادغيس، کندهار، ننگرهار، کنر، پکتيا، تخار، پروان، بدخشان و خوست) ميرسد و در اين مكتبها حدود 40،000 شاگرد مصروف کسب تعليم اند.

اعمار مكتبها:  بمنظور بهبود وضع دسترسي و كيفيت معارف، دولت قدم هاي مهمي را برداشته است. در سال ۱۳۸۶، اعمار تعميرهاي 1،872 باب مكتب ها به قيمت 163 مليون دالر روي دست گرفته شده كه از جمله كار اعمار در حدود 40 درصد مكتبها تكميل و بقيه آن در آينده نزديك به بهره برداري سپرده مي شود. با اعمار اين مكتب براي تقريباً يك مليون شاگرد محيط تعليمي فراهم ميگردد.

- اعمارتعميرهاي مدرسه‏هاي ديني:  در بخش بهبود کيفيت تعليمات اسلامي کار اعمار 15 باب دارالعلوم عالي در 15 ولايت کشور به شمول تعمير دارالحفاظ کابل که از قديمي ترين مراکز تعليمات ديني کشور است، آغاز گرديده که در آينده نزديک تکميل مي گردد. در اعمار اين دارالعلوم ها مجموعاً 13.7 مليون دالر سرمايه گذاري شده است. با تکميل کارساختمان اين تاسيسات، مراکز عالي تعليمات ديني براي 15 هزار شاگرد با امکانات ليليه براي 5 هزار نفر ايجاد مي گردد.

اعمار تعميرهاي دارالمعلمان ها:  در سال جاري قرارداد اعمار 18 باب دارالمعلمان در 18 ولايت که فاقد تعمير مي باشد به امضا رسيده و کار اعمار اين تاسيسات نيز به زودي آغاز مي گردد.  مجموع بودجه براي اعمار دارالمعلمان ها بالغ به 35 مليون دالر مي گردد که از طرف کشور هاي ايالات متحده امريکا و جرمني تمويل مي گردد. تکميل کار ساختمان اين 18 باب دارالمعلمان امکانات بهتر تربيه معلم را براي 18 هزار معلم ذکور و اناث با امکانات ليليه براي 9 هزار نفر مهيا مي سازد.

اعمار تعميرها مكتبهاي تخنيكي و مسلكي:  در سال جاري يک تعداد از مراکز عمده تعليمات تخنيکي و مسلکي باز سازي و احيأ گرديده اند که عمده ترين اين مراکز شامل مكتب تخنيک ثانوي، ليسه صنايع، ليسه هاي زراعت فارياب و بغلان مي گردد.

همچنان کار بازسازي تخنيکم جنگلک و مكتب اداره عامه آغاز گرديده که با شروع سال تعليمي 1387 تکميل مي گردد. در مجموع مبلغ 7،72 مليون دالر در بخش اعمار زير بنا هاي تعليمات تخنيکي سرمايه گذاري شده است. بازسازي اين مراکز تعليمات تخنيکي و مسلکي شرايط بهتر تعليمي را براي هزار شاگرد مساعد مي سازد.

- اعمارتعميرهاي اداري وزارت معارف:  به منظور فراهم آوري فضاي مناسب کاري در ولايت هايي كه تا هنوز هم وزارت معارف تاسيسات لازم دفتري را براي منسوبان خويش ندارد، در سال جاري کار اعمار 15 باب تعمير رياست هاي معارف از بودجه اين وزارت به قيمت مجموعي 1.7 مليون دالر آغاز گرديده که طي چند ماه آينده تکميل و به بهره برداري سپرده خواهد شد.

3- برنامه نصاب تعليمي

- دولت از مسؤوليت تاريخي خويش در عرصه انكشاف يك نصاب عصري تعليمي بر اساس احكام قانون اساسي كشور به خوبي آگاه بوده و از تمام امكانات دست داشته بشدت استفاده مي نمايد تا به مشكلي كه از دهه هاي جنگ و محروميت به ميراث گرفته شده، براي ابد خاتمه ببخشد. در سال ۱۳۸۶، نصاب جديد تعليمي مطابق به معيارهاي عصري تدوين و اضافه از 200 عنوان كتابهاي درسي كه در نظام معارف كشور وجود نداشت تأليف و اصلاح شده و در حال حاضر تحت چاپ قرار دارد. بدين ترتيب امسال، نظام معارف كشور تمامي كتابهاي درسي عصري خويش را بدست آورده و توقع ما اينست كه بعد از ربع اول سال 1387، دسترسي تمام شاگردان مكتبها در سراسر كشور به كتابهاي جديد درسي تأمين گردد.  چهارچوب نصاب تعليمي و مفردات درسي مكتبهای تعليمات عمومي ( از صنف 7 تا 12) و مدرسه هاي ديني ( از صنف 7 تا 14)، در اخير سال 1385 و نيمه اول سال ۱۳۸۶ از طريق يک روند مشورتي ملي و بين المللي تدوين گرديد.

طي سال ۱۳۸۶، به تعداد 56 عنوان کتاب باقيمانده دورۀ ابتدائيه به هر دو زبان ملي تأليف گرديده و اين كتابها به تيراژ23،6 مليون جلد در حال حاضر زير چاپ قرار دارد که در سال 1387 به 4،6 مليون شاگرد دوره ابتدائيه توزيع مي گردد و كتابهاي دوره ابتدائيه و ثانوي زبانهاي سوم رسمي کشور که به تعداد 84 کتاب مي شود در روند تعليمات عمومي شامل شده و همين اکنون کار تاليف و چاپ اين كتابهاي درسي آغاز يافته است. تا زمانيکه كتابهاي جديد دورۀ ثانوي به اساس نصاب جديد تاليف و چاپ مي گردد بمنظور رسيده گي عاجل به مشکل کمبود كتابهاي درسي اين دوره ، بر اساس فيصله وزارت معارف 147 عنوان کتاب موجود اين دوره اصلاح و به تيراژ 17،8 مليون جلد را به زبانهاي دري و پشتو چاپ نموده و تا نيمه اول سال 1387 به 1،3 مليون شاگرد دوره ثانوي توزيع مي گردد.

براي 178 باب مكتب در ولايت هاي کابل و فارياب سامان و مواد لابراتواري توزيع گرديده و غرض بلند بردن سطح مهارتهاي مسلکي معلمان ساينس و رياضيات و استفاده از تجارب لابراتوار در شهر کابل، ولايت هاي  پنجشير، کابل، کاپيسا، سمنگان، کنر، جوزجان، پروان و لغمان ورکشاپ هاي 15 روزه براي 2250 معلم داير گرديده است. کار تهيه و تدارک 460 لابراتوار ستندرد و 1000کيت ساينس روي دست است و روند ايجاد مرکز ساينس، لابراتوارهاي ثابت و سيار در 34 ولايت و 364 ولسوالي کشور ادامه دارد.

4- برنامه تربيه معلم

عليرغم مشكلهاي موجود، بمنظور بهبود شرايط زنده گي معلمان و افزايش معلمان مسلكي در كشور، دولت قدم هاي مهمي را برداشته است. حكومت برنامه‏يي را به تصويب رسانيده كه بر اساس آن بعد از تصويب شوراي ملي، معاشهای معلمان سر از آغاز سال 1387 در طول چهار سال از حداقل دو مرتبه تا حد اكثر چهار مرتبه مطابق تحصيل و تجربه معلم افزايش خواهد يافت. معاشهاي استادان دارالمعلمان ها، متخصصان نصاب تعليمي و استادان مكتبهاي تخنيكي و مسلكي قبلاً چهار تا پنج مراتبه افزايش يافته است.

طي سال ۱۳۸۶ به تعداد 57،000 معلم که 36 در صد تمام معلمان کشور را تشکیل می دهد، دربرنامه هاي آموزشي داخل خدمت که هدف آن ارتقاي مهارتهاي مربوط به روشهاي تدريس است، آموزش ديده اند. درسال۱۳۸۶ انستيتوت ملي تربيه معلم تاسيس گرديد که درآن به تعداد 165 تن استاد دارالمعلمان هاي ولايت هاي که 27در صد آن را زنان تشکيل ميدهند، توسط 10 متخصص ايراني تحت آموزش 8 ماهه قرار گرفتند. 

در اين سال، با ايجاد دارالمعلمان ها در هر ولايت كشور، تعداد محصلان، اعم از دختر و پسر كه بايد منحيث آموزگاران جديد اولاد وطن تربيت شوند، از 12 هزار به 23 هزار نفر افزايش يافته و اضافه از 6،500 محصل كه 54 فيصد آنرا دختران تشكيل ميدهند، از اين دارالمعلمان ها منحيث معلمان مسلكي فارغ شده اند.

5- برنامه تعليمات اسلامي

در مطابقت با قانون اساسي كشور، دولت به آموزش علم دين و تعليمات اسلامي توجه خاص مبذول نموده است. در اين سال در هر ولايت، يك مدرسه ديني براي آموزش نسل جديدي از كادر هاي علوم اسلامي ايجاد شده كه در نتيجه 17 هزار شاگرد جديد به مدرسه هاي كشور جذب گرديده اند. بدين ترتيب تعداد عمومي شاگردان مدرسه ها و دارالعلوم هاي كشور اكنون به91،362 نفر ميرسند كه بلند ترين رقم را در تاريخ معاصر كشور نشان ميدهد. از جمله اين شاگردان در سال ۱۳۸۶، به تعداد  2،500 تن كه 2 في صد آنرا دختران تشكيل ميدهند از صنف 12 و 14 مدرسه هاي ديني در سراسر كشور فارغ و به جامعه تقديم شده اند.

براي بهبود شرايط زنده گي عالمان و مدرسان ديني، دولت اقدامهاي خاصي را روي دست گرفته است.  در حال حاضر به عالماني كه داراي تحصيلات خصوصي اند و يا هم اسناد و مدارك تحصيلي تأييد ناشده دارند، بعد از تثبيت سويه تحصيلي، اسناد و مدرك رسمي تحصيلي داده مي شود. در اين سال1750 عالم كشور مدرك تحصيلي دولتي را بدست آورده اند. معاشها مدرسان ديني بر اساس كادر علمي شان سه تا چهار مراتبه افزايش يافته است. براي نخستين بار در دهه هاي گذشته، دولت قادر به انكشاف و عصري سازي نصاب تعليمي مدرسه هاي ديني گرديده است. 

6- برنامه تعليمات مسلکي

فراهم آوري آموزش عصري براي اولاد وطن در رشته هاي مسلكي و تخنيكي كه بازسازي و ترقي كشور به آن نياز شديد دارد، از توجه جدي دولت برخوردار مي باشد. در سال ۱۳۸۶، به تعداد 5300 شاگرد به مكتبهاي تخنيكي و مسلكي كشور جذب شده و بدين ترتيب تعداد عمومي شاگردان در تمامي مكتبهاي مسلكي وزارت معارف به12،180 نفر كه اضافه از 10 در صد آنرا دختران تشكيل ميدهند، رسيده است. 

علاوه برآن، در 11 باب مكتبها مسلکي مرکز و ولايت ها کورسهاي آموزشي کوتاه مدت براي 1000 شاگرد نيز داير و مدت آموزش شان به اتمام رسيده و دورۀ دوم کورسهاي آموزشي کوتاه مدت براي 2000 شاگرد با شروع شدن سال تعليمي 1387 آغاز مي شود. در حال حاضر 43 مكتب تخنيكي و مسلكي در 19 ولايت كشور زمينه هاي آموزشي را براي جوانان كشور فراهم مي سازند.

7- برنامه سواد آموزي

با توجه به اين واقعيت تلخ كه قسمت اعظم نفوس كشور ما از نعمت سواد بي بهره اند، دولت در اين راستا قدم هاي مهمي را برداشته و در سال آينده كشور ما از يك برنامه ملي سوادآموزي در سراسر كشور بهره مند خواهد شد. در اين سال، اضافه از 317 هزار هموطن بيسواد ما كه دو سوم آنرا زنان تشكيل ميدهند، مصروف آموزش سواد بوده كه از آن جمله 45 في صد شان طي سال گذشته از نعمت سواد بهره مند شده اند.

برنامه هاي خاص آموزش براي 2،640 تن معلم و کارکن سوادآموزي از طريق تدوير ورکشاپ ها و سيمينارها جهت رشد ظرفيت هاي مسلکي شان در مرکز و ولايت ها اجرا شده است. به تعداد 390 هزار جلد کتاب سواد آموزي اساسي و 13 هزار جلد رهنماي معلم آن در سراسر کشور توزيع گرديده است.

کتاب سوادآموزي اساسي به لسانهاي نورستاني و ترکمني ترجمه گرديده و ترجمه آن به لسان ازبکي نيزآغاز گرديده است

طرح و ديزاين دو پروژۀ بزرگ سوادآموزي به کمک مالي ادارۀ انکشافي ايالات متحدۀ امريکا و حکومت جاپان به همکاري متخصصان داخلي و خارجي تکميل گرديده است که با تطبيق اين برنامه ها شاهد تحولات کيفي و بنيادي در آموزش سواد در کشور خواهيم بود.

8- برنامه انکشاف اصلاحات اداري

به منظور تقويت نظام مالي و اداري وزارت يک سيستم منظم کمپيوتري بودجوي در مرکز ايجاد گرديده که بر اساس اين سيستم در ارسال پول به ولايت ها و تصفيه حسابات، گزارشدهي مصارف، تنظيم امور دفتر داري خدمات و شفافيت پروسه مالي بهبود قابل ملاحظه يي بوجود آمده است.

اولين سروي و احصائيه معارف در سال ۱۳۸۶ صورت پذيرفت که در انکشاف سيستم مديريت معلوماتي تعليم و تربيه بهبود قابل ملاحظه يي بوجود آورده است. از اين سيستم بثمابه مهمترين وسيله پلانگذاري و بودجه سازي نه تنها وزارت معارف بلکه ساير ارگانهاي دولتي و غير دولتي که علاقه مند سرمايه گذاري در نظام معارف اند، نيز استفاده مي نمايند.

بمنظور بهبود دسترسي به مكتبها و تقويت كيفيت معارف، در سال ۱۳۸۶ در حدود 10 هزار معلم مسلكي بر اساس رقابت ازاد در سراسر كشور استخدام و به وظيفه مقدس معلمي گماشته شده اند.  اين يك تغيير عمده پاليسي در نظام استخدام وزارت معارف بوده كه در سال 1387 با دقت تعقيب خواهد شد.

با توجه به نيازمندي شديد وزارت معارف براي تقويت ظرفيت هاي لازم اداري براي اجراي برنامه هاي ملي انكشافي در عرصه هاي مختلف نظام معارف كشور، در سال ۱۳۸۶ وزارت معارف اضافه از 2 هزار کارمند تخنيکي و مسلكي را در عرصه هاي امور محاسبه و تفتيش مالي، تهيه و تدارکات، مديريت و انكشاف منابع بشري، امور ساينس و تكنالوجي، انکشاف نصاب تعليمي و تاليف كتابها، امور اجتماعي و نظارت تعليمي و در عرصه انجينري و ساختماني را استخدام نموده است.  اين متخصصان مكلف اند تا نه تنها امور مربوطه را مستقيما انجام داده بلكه در راستاي تقويت ظرفيت كارمندان دولتي همكار شان نيز بذل مساعي نمايند.

مسوده قانون معارف بر اساس احكام قانون اساسي، تعهدات ملي و بين المللي دولت جمهوري اسلامي افغانستان در عرصه معارف و پاليسي هاي عمده دولت، تدوين گرديده و توقع ميرود به زودي به كابينه جمهوري اسلامي افغانستان ارائه گردد.

تشكيل اداري وزارت معارف در سطح ولسوالي، ناحيه شهري، ولايت و مركز بر اساس معيار هاي ملي و بين المللي تدوين كه بعد از منظوري مقامهاي ذيصلاح جمهوري اسلامي افغانستان در سال 1387 عملي ميگردد.

براي تأمين شفافيت و عرضه خدمات عادلانه تعليم و تربيه و ريشه کن سازي فساد اداري، پروژۀ خاص راجستر معلمان و کارکنان معارف در سراسر کشور به راه انداخته شده است.

9- مصارف بودجه عادي و انکشافي :

صورت مصرف بودجه عادي سال ۱۳۸۶

 

درقسمت بودجه عادي ناگفته نبايد گذاشت که وزارت معارف در قسمت باب معاشها به کسر بودجه در آخر سال روبرو شد. بعداً وزارت معارف تمام وجوه باقي مانده باب مصارف غير معاش که در کود 22 و 25 داشت به  کود 21 براي تاديه معاشها انتقال داد که هنوز هم کافي نبود. بعداً وزارت مبلغ 330 مليون افغاني را براي تاديه معاشها به بودجه وزارت معارف تزييد نمود و در حين حال چون تمام بودجه غير معاش وزارت معارف قبلآ تعهد شده بود و تمام قراردادي ها ادعاي پرداخت وجوه شانرا مطابق شرايط قرار داد نمودند که درين قسمت وزارت ماليه به وزارت معارف رسماً تعهد نمود که تمام پرداخت هاي قراردادي هاي ۱۳۸۶ وزارت معارف را مطابق شرايط قرارداد در هفته اول حمل از بودجه سال 1387 وزارت معارف اجرا خواهد نمود. همچنان در گزارش فوق لذكر، راپور مصرف ماه دوازدهم 31 ولايت که هنوز به وزارت معارف و ماليه ارسال ننموده اند، شامل نمي باشد که بعد از حصول راپور ولايت هاي مذکور مصارف بودجه عادي وزارت معارف به 100 در صد خواهد رسيد.

 

 

 

 

 

 

 

صورت مصرف بودجه انكشافي سال ۱۳۸۶:

 

 

 

 

داقتصاد وزارت

 

د اقتصاد وزارت لکه څرنگه چې له نامه څخه ئی څرگندیږی دلاندنیو څلور و بنسیټیزو اواساسی موخوپه اړوند کارکوی :

1-  د بازار اقتصاد پربنأ د پرمختیائی او اقتصادی پالیسی جوړول او د هیواد په کچه د ټولو اقتصادی کارونو دپلی کیدو کنترول اوڅارنه .

2-  د هیواد په کچه د اقتصادی اوټولنیزې پرمختیا او بیا رغونی د کارونو تنظیم او منسجم کول (دوزارتونو ترمنځ هم غږی ).

3-  د اقتصادی وروسته پاتی والی او بی وزلی له منځه وړل او د خلکو د ژوند د کچی دلوړولو په خاطر د پلازمینی او ولایتونو په کچه دملی اقتصاد په ټولو برخوکی د انډولیزو پلانونو جوړول .

4-  د دولت د پالیسو په رناکی د سړی سر عایداتو لوړول او د خصوصی سکتور ، هڅونه ، ملاتړ او غښتلی کول.

د پورتنیو دندو په پام کی لرلوسره داقتصاد وزارت د 1386 کال د کړنو لنډ رپوټ په لاندی توگه وړاندی کیږی.

 

1-  په اوسنيو شرایطوکی پرمختیائی ستراتیژی او د اقتصادی پالیسیو دجوړولو بهیر د اقتصاد وزارت په بشپړه همکاری د ANDS اداری لخوا پرمخ بیول شوی او بیول کیږی لکه څرنگه چى د افغانستان د ملی پرمختیائی ستراتیژی ANDS د بشپړیدو په خاطر د اقتصاد وزارت کارکوونکو د افغانستان د ملی پرمختیائی استراتیژی د دارالانشاله  مسولینو سره یو ځای دهیواد ټولو ولایتونو ته سفرونه وکړل او د خلکو نظریې او  وړاندیزونه ئی د ملی پرمختیائی ستراتیژی د مسودی د لاغښتلتوب په هکله راټول او د همدی وړاندیزونو په بنیادئی د افغانستان ملی ستراتیژی بشپړه او د همدی ستراتیژی په پام کی نیولوسره ئی د 1387 کال ملی پرمختیائی بودجه جوړه کړه ، د یادولو وړده چى باید د پروژو اقتصادی څیړنه او د پلی کیدو پایلی او لاسته راوړنی د اقتصاد وزارت لخوا ترسره شی او د هغه پربنیاد د مالیی وزارت پروژوته پیسی او مرسته کوونکی پیداکړی خو سره لدی چى د پروژو څارنه او پلی کیدل د اقتصاد وزارت د اساسی دندو څخه شمیرل کیږی خوبیاهم دغه کار د مالیی  وزارت لخوا پرمخ وړل کیږی چى د پاملرنی وړ دى.

2-  د اقتصاد وزارت د 1387 کال د پرمختیائی ملی بودجی د جوړولو په خاطر نوی پرمختیائی پروژی د سکتوری وزارتونو او ادارو څخه راټولى او د افغانستان د ملی پرمختیائی ستراتیژی د موخو په پام کی نیولوسره ئی له څیړنی او ارزونی وروسته دهغو لومړیتوبونه په گوته کړل چې پایلی ئی  د مالیی  وزارت له لاری د بودجی کمیټی ته چى د اقتصاد وزارت هم د هغه غړیتوب لری د تصمیم نیولو په خاطر وړاندی شوی دی . د دغو پروژو شمیر په ټولیزه توگه 324 پروژی دی چى په  بیلو بیلو سکتورنو پوری اړه لری له  دی ډلی څخه 164 پروژی لومړی درجه لومړیتوب 106 پروژی دوهمه درجه لومړیتوب او 54 پروژی دریمه درجه لومړیتوب لری.

3-  د پرمختیائی پروژو دلیدنی څارنی او پلی کیدو په خاطر د اقتصاد وزارت د کارونو د تنظیم د مقرری پربنیاد د سکتوری وزارتونو او ادارو د پروژو څخه د کابل ، بغلان ، کندز ، بدخشان ، بلخ او ننگرهارپه  ولایتونو کی لیدنه او څارنه کړی چې د دی لیدنو په ترڅ کی نیمگړتیاوی په گوته شوی او د دغو نیمگړتیاوو د لری کیدو او د پروژو د ښه پرمختگ په خاطر چارواکوته لازمی لارښوونی شوی دی.

4-  د 1386 کال د شپږ میاشتنی او نهه میاشتنی رپوټ د جوړولو به خاطر د سکتوری وزارتونو او ادارو د پرمختیائی پروژو د پلی کیدو د څرنگوالی په هکله اړین معلومات د سکتوری وزارتونو او ادارو څخه راټول او له څیړنی او ارزونی څخه وروسته ټولیز رپوټ جوړشو چى د افغانستان د اسلامی جمهوریت وزیرانو د شورا اقتصادی کمیتی ، د وزیرانو شورا عالی غونډی او د ولسی جرگی اقتصادی کمیټې ته وړاندی شوی دی .

5-  د پرمختیائی پروژو د لاښه پلی کیدو په خاطر د پروژو د بیاویش گډی غونډی د سکتوری وزارتونو او ادارو او اقتصاد وزارت ترمنځ د اقتصاد په وزارت کی پرانیستل شوی چى پایلی ئی د بودجی کمیټی ته د تصمیم نیولو په خاطر لیږل شوی دی .

 

1-  د برښنا او انرژی بین الوزارتی کمیټه جوړه او ددغی کمیټی د 50 نه ریاتو غونډو په ترڅ کی چى د اقتصاد وزارت ترمشری لاندی ترسره شوی ډیری ښی پایلی د بریښنا د لاښه تنظیم په هکله ترلاسه شوی او هغه  نیمگړتیاوی چى د بریښنا د مزی د لیږدولو په برخه کی چى زمونږ د هیواد شمالی گاونډیوڅخه کابل ته موجودی وی له منځه تللی او ددغو پروژو مهمو برخوته لازم مرسته کوونکی پیداشوی دی.

2-  د کاری پوهاوی د لوړولو د کمیټی  په جوړولو باندی هم  کارشوی دبشپړیدو په درشل کی ده.

3-  د ټولو سکتوری وزارتونو او ادارو د اقتصادی کړنو دپرمختگ د ښى هم غږی په موخه د اقتصاد وزارت دوزیرانو شورا د اقتصادی کمیټی د سکرتریت دنده په غاړه لری . پدی اړوند د 1386 کال په ترڅ کی د وزارتونو او سکتوری ادارو اقتصادی وړاندیزونه راټول او د څیړنی څخه وروسته څرنگه چى لازمه وگڼل شوه په اجندأ کی شامل او د تصمیم نیونی لپاره د اقتصادی کمیټی غونډی ته وړاندی شول . د یادونی وړده چى د 1386 کال په ترڅ کی ټولى 33 فیصلی د وزیرانو شورا د اقتصادی کمیټی له لاری تصویب او د پلی کیدو په خاطر اړوندو وزارتونو او ادارو ته په ټاکلی موده کی سپارل شوی دی

د هفو دندو له جملی څخه چى د افغانستان د اسلامی جمهوریت د وزیرانو شورا د اقتصادی کمیټی له خوا د اقتصاد وزارت ته سپارل شوی دی 11 دندی ترسره شوی چى ستره دنده ئی په اسلام قلعه کی د سرحدی بازار گوټی بندول ، د هرات ولایت د صنعت کارو د مشکل حلول ، د هوائی میدانونو د ټکس د ټولولو د کړنلاری جوړونه ، د ماهرو کارگرانو د روزنی مقرره ، بهرته د حیوانی غوړیو د لیږدولو مخ نیوی او داسی نور.

4-  برسیره پر دی د اقتصاد وزارت په یو لړ کمیټو کی د غړی په توگه د سپارل شویو دندو د ترسره کولو په خاطر فعاله ونده اخیستی او د قوانینو ، خاصو تدارکاتو ، مالیی،  پلان ، اوبو او داسی نورو کمیټو فعال غړیتوب لری .

د یادولو وړ بولو چى د ولایتی پرمختیائی کمیټو کارونه د اقتصاد وزارت په چوکاټ کی ترسره کیږی اماد دغو کمیټو تمویل ( مالی  منابع ) د کليو پراختیا وزارت په واک کی دی، ایجابوی چى دغه بودجه د نوموړی وزارت څخه د اقتصاد وزارت ته راولیږدول شی .

1-  د سرحدی ولایتونو د پرمختیا او په دغو ولایاتوکی د کار د امکاناتو د برابرولو په خاطر د 1386 کال په بهیر کی د پوهنی وزارت 38 ښوونځی ، دعامی روغتیا وزارت 15 کلینيکونه ، د کليو د پراختیا وزارت 7 ډول ډول پروژی ، د کرنی او اوبو لگولو وزارت د 4 قوریو د جوړولو تړونونه د هندوستان سفارت د باصلاحیته استازی او داقتصاد ، پوهنی ، عامی روغتیا ، د کليو د پراختیا او د کرنی او اوبو لگولو وزارتونو ترمنځ لاس لیک شویدی .

د پورتنیو پروژو له ډلی څخه د 26 ښوونځیو 10 کلینیکونو او د کليودپراختیا وزارت د7 ډول ډول پروژو کار پیل شوی چى دهغو کار په بیلو بیلو فیصدیو پرمختگ کړی دی .

همدارنگه دهمدی پروگرام په چوکاټ کی د دولت د بودجی د 4.5 ملیونو ډالرو څخه به گټه اخیستنه د 12 ښوونځیو 13 کلینیکونو ، د کرنی او اوبو لگولود2 پروژو،د کليو د پراختیا وزارت د6 پروژو دجوړولو کارونه پیل او په بیلابیلو فیصدیو ادامه لری . په همدی توگه د مخدره موادو پرضد د مبارزی وزارت د 1.5 ملیون دالروله  بودجى څخه په گټی اخستنی سره تر پورتنی پروگرام لاندی د اوبو د کوچنیو سربندونو دجوړولوکار، د باغونو او دځنگلونو بیارغونه او دننگرهار ولایت په ولسوالیوکی د زده کړی  مرکزونه جوړ او کارئی پیل شوی دی.

په همدی توگه د سرحدی پروژو څخه د فرهنگی چارو د محترم سلاکار وزیر او د اقتصاد، پوهنی ، عامی روغتیا او د کليو د پراختیا وزارتونو د معینانو په گډون لیدنه شوى چی دښو پرمختگونو لپاره چارواکوته لازمی لارښوونی شوی دی .

1-  د ADF د کنفرانس په پرانستلو کی پوره مرسته چى د خصوصی سکتور هڅونه ، ملاتړ او غښتلی کول ئی له  ارزښتناکو برخو څخه شمیرل کیږی.

2-  د خصوصی سکتور د ظرفیت جوړونی (Enabling Environment) د کنفرانس په پرانستلو کی فعاله ونډه اخیستل چى د ANDS د اداری او د اقتصاد وزارت په لارښوونی او د سوداگری وزارت (ایسا اداری ) په مرسته د آغاخان د پرمختیائی شبکی (AKDN) ، جهانی بانک ، UNDP او آسیائی بانک له خوا د سرینا په هوټل کی  پرانستل شوی وه . ددی کنفرانس یولس گونی سپارښتنی چى د یوی نقشی په ترڅ کی (Road Map) وړاندی شوی وی یوه برخه ئی پلی  او یو څه نوره ئی د پلی کیدو په حال کی دی .

3-  د 19 دولتی تصدیو د خصوصی کولو په برخه  کی بشپره مرسته او دشرکتونو د جوړولو  له لاری د برښنا، مخابراتو او اوبو رسولو دموسساتو  دکړنو په بهیر کی بدلون.

4-  د نړيوالی سوداگری دخونو او د صنایعو او سوداگری د خونود ریاستونو دیوځای کولو په پروگرام کی فعال گډون او بشپره مرسته .

5-   د کورنیو صنایعو د خنډونو دله منځه وړلو وړاندیز د هرات د صنایعو د اتحادئی په گډون .

6-  د خصوصی سکتور د پرمختیائی ستراتیژی د طرحی په جوړولو کی چى ANDS د موخو په پام کی نیولوسره جوړشوی بشپړه ونډه اخیستل .

1-  د غیردولتی موسساتو ثبت ، راجستریشن ، کنترول او څارنه د انجوگانو د ریاست له خوا پرمخ وړل کیږی . د 1386 کال په ترڅ کی د انجوگانو د قانون په پام کی نیولوسره ټول ټال 246 کورنی او بهرنی غیر دولتی موسسی د څیړنی د عالی کمیسيون له خوا ثبت او منل شوی چى له دغی ډلی څخه  224 غیردولتی کورنی موسسی او 22 غیردولتی بهرنی موسی دی . هدارنگه د 52 کورنیو او بهرنیو موسسو د کار د بهیر څخه لیدنه شوی چى د موجودو خندونو د لرى کولو په خاطر نوموړو موسسوته لازمی لارښونی شوی دی . برسیره پردی  د 300 غیردولتی موسساتو د نماینده گانو په گډون ( ددولت او انجوگانو ترمنځ د افغانستان د بیا رغونی په اړوند هم غږی ) په انترکانتیننتال هوټل کی دوه ورځنی سیمنار پرانستل شو.

د یادونی وړده چى د 70 زرو څخه زیاد کسان په کورنی او بهرنی موسسو کی په کار بوخت دی.

2-  د تدارکاتو د قانون د پلی کیدو د روښانه او ښه بهیر په خاطر د دولت د پرمختیائی پروژو تړونونه او د ضروری توکو پیرودل چی دهغوی بیه د 500 زرو ډالرو څخه زیاته وی د ARDS د اداری له لاری ترسره کیږی چې په دی اړوند د 1386 کال په ترڅ کی د 130 پروژو د تړون او داوطلبی بهیر د (504.83) ملیونو ډالرو په پانگه د ARDS د اداری له خوا بشپړ او د ورستيو لازمو کړنو لپاره اړوندو وزارتونو او اداروته استول شوی دی. په همدی توگه د پرمختیائی پروژو د پلی کیدو په موخه د وزارتونو او ادارو د تخنیکی او تدارکاتی ظرفیتونو د لوړولو په خاطر د کورنیو او بهرنیو سلاکارانو د ټاکنو پروژه د باصلاحیته چارواکو دلارښوونی سره سم د 1386 کال په ترڅ کی ترلاس لاندی ونیول شوه . تر اوسه یوری ددی پروگرام له لاری د اړوندو وزارتونو او ادارو دپاره د30 تنه کورنی او بهرنی سلاکارانو د ټاکلو بهیر د اقتصاد وزارت له لاری بشپړ او نوموړو اداروته معرفی شویدی .

1.  د اقتصاد وزارت ، د صلاحیت لرونکو چارواکو د مصوباتو او احکامو د پلی کولو په خاطر د 1386 کال په ترځ کی پر ورځنیو کارونو او دندو برسیره 177 شمیر احکامو ، مصوباتو ، فرمانونو ، داقتصادی کمیټی او قوانینو د کمیټی پریکړی ، د وزیرانو شورا د مالی  او پلان کمیټی پریکړی چى دی وزارت را استول شوی ؤ عملی کړی دی .

2.  د اقتصاد وزارت چارواکی د تخنیکی او اقتصادی مرستو د جلب او جذب په خاطر په یو لړ کمیټو او غونډو  کی چى د پرمختیائی پروژو او نورو چارو په اړوند په سکتوری وزارتونو او اداروکی پرانستل شوی ؤ برخه اخیستی ده چى د بیلگی په توگه کولای شو د افغانستان د ملی ستراتیژی کمیټی ، د مس عینک د کان د راایستلو د بیو (افر) ارزونه او دیو لړ نورو کانونو د دوباره بیی اخستلو او اجاره ورکولو څخه نوم واخلو . په همدی توگه یو لړ لیدنی اوکتنی  د دوستو هیوادونو د سفیرانو او شارژدافیرانو سره چه په کابل کی اوسیږی ترسره شوی. ترڅو دافغانستان اسلامی جمهوریت ته تخنیکی او اقتصادی مرستی وکړی . لکه څرنگه چى ددی وزارت د زیار او کوښښونو په پایله کی د قزاقستان حکومت 2000 ټنه غنم د افغانستان خلکو سره مرسته وکړه اوهم د روسيی فدراتیف حکومت 3134 ټنه غنم د ترکمستان حکومت 1000 ټنه غنم د جوزجان او فاریاب خلکو سره مرسته کړی چى  د امریکا متحدو ایالاتو هم د41 زره ټنو غنمو د مرستى ژمنه کړی ده .

برسیره پردی د تخنیکی او اقتصادی کومکونو د پراختیا په برخه کی د افغانستان اودروسيی فدراسیون ، ترکمستان، تاجکستان ، قزاقستان او د ایران اسلامی جمهوریت هیوادونو د شریکو کمیټو جوړولو او د سيمه ايیزو سازمانونو د پرمختیائی اړیکو له لاری ایکو ، سارک او شانگهای ته د نظر وړاندیزونه شوی دی .

3-  د مسلکی کسانو گمارل د رشتی او تخصص پربنأ د 1386 کال په بهیر کی د اقتصاد وزارت لخوا  6755 کسان چى ددی ډلی څخه 2205 تنه  ئی نجونی دی او د مسلکی ښوونیزو ، کورنی او بهرنی موسساتو څخه فارغ شوی وى د افغانستان اسلامی جمهوریت وزارتونو او ادارو ته د مقرری لپاره معرفی شوی دی .

4-  د پرمختیائی پروژو د لاښه پلی کیدوپه خاطر د 1386 کال په بهیرکی د سکتوری وزارتونو او ادارو د پلان او پالیسی رئیسانو ته توضیحی لارښود سیمنارپرانیستل شو او هم چارواکوته میتودیکی لارښوونی شوی دی .

د مناسبی او سالمی اداری د جوړولو په خاطر د اقتصاد وزارت د اداری اصلاحاتو بهیر په دوو  مرحلو کی د اداری اصلاحاتو له لاری بشپر کړی او د منظوری  څخه وروسته د اداری اصلاحاتو د لارښوونی پربنیاد یو بست د رتبی نه پورته 30 اول بستونه 31 دوهم بستونه او 116 له 3 څخه تر 8 بستونو پوری د مرکز او ولایتونو د ریاستونو او امریتونو په گډون د اداری اصلاحاتو تر ریفورم لاندی راغلی دی د چى تعیناتو د محترم بورد له لاری د هغوی منظوری تر لاسه شوی ده .

په نظر کی دى چی دغه بهیر د 1387 کال د لومړی ربعی ترپائه پوری بشپړ شی . په همدی توگه د کارکوونکو د پوهاوی د لوړولو په خاطر لاندی کړنی ترسرشوی دی.

1-  د 180 کارکوونکو گډون د تدارکاتو ، منجمنت ، کمپیوتر او د انگلیسی ژبی په روزنیزو کورسونوکی چى د اداری اصلاحاتو او ملکی خدمتونو د مستقلى اداری له خوا د اقتصاد وزارت لیاره پرانستل شوی وو.

2-  د اقتصاد وزارت د 77 کارکوونکو گډون د تدارکاتو ، منجمنت ، کمپیوتر او انگلیسی ژبی په روزنیزو کورسونوکی چى  د اقتصاد وزارت لخوا  پرانستل  شوی وو .

3-  د اقتصاد وزارت د چارواکو گډون په 17 پروگرامونو ( دوه اړخیزو او دری اړخیزو غونډو ، کانفرانسونو، سیمينارونو او ورکشاپونو ) کی .

4-  د اقتصاد وزارت د 69 تنو کارکوونکو گډون په بهرنیو ښوونیزو پروگرامونوکی .

5-  د اقتصاد او پرمختیا ترعنوان لاندی مجلی د دوو  گڼو چاپ او خپریدل .

6-  د پلازمینی او 18 ولایتونو رئیسانوته د دوه ورځنی  ستراتیژیک پلان دورکشاپ پرانستل د UNDP د اداری په مرسته .

7-  د اړوندو مشکلاتو د اوریدو او د هغو د حل  لارود لټون په خاطر د کابل په ښارکی د ټولو رئیسانو او د ولایتونو د اقتصاد دامرینو په گډون دوه ورځنی ورکشاپ

8-  د چاریکارو او کابل په ښارونو کی د پروان ، بامیانو ، بغلان ، کاپیسا ، پنجشیر ، لوگر ، پکتیا ، غزنی ، خوست ، میدان وردګو او د کابل د اقتصاد کارکوونکو ته د اکبر موسسی له خوا ددوه ورځنی سیمينار پرانستل .

9-  همدارنګه 9 عرادى کارشوی گاډی 14 کمپیوټرونه ، یوه پایه د فوتوکاپی ماشین او یوه پایه پروجکتور د اکسفام او اکبر موسسو له لیاری د کاری پوهاوی د لوړوالی په خاطر د اقتصاد وزارت ته مرسته شوی چه له هغى ډلی څخه 12 پائی کمپیوټرونه د اقتصاد وزارت ولایتی اداروته ورکړل شوی دی . همدارنگه بیلابیلو ادارو د اقتصاد وزارت د کتابخانی د پیاوړتیا په خاطر 60 کتابونه دی وزارت ته مرسته کړی وه .

د یادولو وړده چي په پنځو زونونوکی دسیمه ايیزو ادارو د پاره د تعمیرونو جوړول او د اقتصاد وزارت د مامورینو د کاری پوهاوی دلوړوالی دپروژو له پاره د کال ترپایه پوری لازمه بودجه پیدا نشوه چى پدی توگه د 4 پورتينویو پروژو ټول لگښت 2.132 ملیونه دالره  کیږی . 

د یادونی وړ ده چی د اقتصاد وزارت په  1386 کال کی ټول ټال 3.35 ملیونه افغانی د نا دولتی موسساتو د حق الثبت اود تیروکلونو د باقیداری له درکه د دولت خزانی ته سپارلی دی .

-2-